Tưởng nhớ nhạc sĩ Từ Vũ: mùa xuân còn trong tiếng hát

Người viết nhạc mang tên Từ Vũ

Từ Vũ tên thật là Trần Đỗ Lộc, sinh năm 1932 tại Hà Đông cũ, nay thuộc Hà Nội. Trong những cuộc trò chuyện được báo chí ghi lại, ông nhắc đến Thường Tín như miền cố hương. Năm 1950, ông theo gia đình vào Sài Gòn.

Con đường sáng tác của ông có một khởi đầu tự học. Trong bài viết của Hà Đình Nguyên trên Thanh Niên, Từ Vũ kể về cuốn sách lý thuyết sáng tác bằng tiếng Pháp mua tại một tiệm nhạc trên đường Catinat. Từ những kiến thức ấy, ông tìm cách viết nên giai điệu của riêng mình.

Tên ông đôi khi bị nhớ nhầm thành Tô Vũ. Bởi thế, khi giới thiệu “Gái xuân”, việc ghi đúng Nhạc: Từ Vũ – Thơ: Nguyễn Bính cũng là một việc nhỏ mà người yêu nhạc có thể làm để gìn giữ ký ức về tác giả.

Mùa xuân 1953 và cuộc gặp với thơ Nguyễn Bính

Trong bài phỏng vấn “Một giờ với tác giả ca khúc Gái xuân”, ông kể rằng vào xuân Quý Tỵ 1953, khi sống xa gia đình ở Sài Gòn, ông đọc bài thơ trong tập “Mây Tần”. Cảnh sắc và tâm tình trong thơ gợi lại quê nhà, trở thành khởi điểm cho ca khúc.

Ông cũng cho biết đã thêm hai câu để hoàn chỉnh phần lời khi phổ nhạc. Bản nhạc ban đầu mang điệu tango; về sau, những cách hòa âm khác đưa bài hát đến với người nghe bằng nhiều sắc thái. Trong cuộc phỏng vấn, ông đón nhận sự thay đổi ấy với thái độ cởi mở.

Theo lời kể được Thanh Niên ghi lại, Linh Sơn là người hát ca khúc buổi đầu, còn Tâm Vấn giúp bài hát được biết đến rộng hơn. Ông từng nghe chính sáng tác của mình qua tiếng hát Diệu Hương trên sóng phát thanh khi đang ở Phan Thiết. Một bài hát đã rời trang giấy để trở thành cuộc gặp bất ngờ với người viết ra nó.

Nhìn rộng hơn từ một ca khúc quen

“Gái xuân” là dấu ấn nổi bật, nhưng tư liệu về Từ Vũ còn mở ra những nhánh sáng tác khác. Thanh Niên nhắc đến “Hai sắc hoa Ti-gôn”, phổ thơ T.T.Kh, và “Giọt lệ thu”, phổ thơ Tương Phố. Những tác phẩm ấy cho thấy mối gắn bó của ông với thi ca.

Ông còn đặt lời Việt cho nhạc nước ngoài, trong đó có “Cánh buồm xa xưa” và “Cánh bướm vườn xuân”. Khi nhắc đến các bài này, cần phân biệt phần lời Việt của Từ Vũ với phần nhạc nguyên tác.

Bài phỏng vấn của Hoàng Hữu Quyết cũng ghi nhận việc con gái hỗ trợ ông thực hiện một CD gồm mười ca khúc do chính ông thể hiện. Bên cạnh những bản thu của ca sĩ, tiếng hát người sáng tác là một tư liệu đáng tìm lại để hiểu thêm cách ông gửi tâm tình vào tác phẩm.

Một lời tiễn biệt, một mùa xuân để nhớ

Nghe lại “Gái xuân” sau ngày ông mất, cảm giác vui tươi của bài hát có thể đi cùng một khoảng lặng. Người nghe vẫn gặp mùa xuân trong giai điệu, đồng thời biết thêm về người đã viết nên phần nhạc ấy.

Tưởng niệm một nhạc sĩ cũng là chăm chút cách tác phẩm của họ được giới thiệu: ghi đủ tên người phổ nhạc và tác giả thơ, đối chiếu những câu chuyện sáng tác, giữ lại tư liệu có xuất xứ. Sự trân trọng ấy giúp một bài hát quen không làm khuất đi người sáng tạo phía sau.

Thế Giới Tình Ca xin gửi lời chia buồn đến gia đình nhạc sĩ Từ Vũ. Mong những ca khúc của ông tiếp tục được lắng nghe, và mỗi lần “Gái xuân” vang lên, người yêu nhạc lại nhớ đến Trần Đỗ Lộc – Từ Vũ bằng lòng biết ơn.

Ghi chú biên tập

Bài tưởng niệm được viết mới, tham khảo Dòng Nhạc Xưa và đối chiếu các bài báo, phỏng vấn liệt kê bên dưới. Các nguồn khác nhau về cách tính tuổi thọ, thời lượng sáng tác “Gái xuân” và năm thực hiện CD; bài dùng mốc 1932–2026, không xác lập những chi tiết còn khác biệt. Những đoạn cảm nhận là góc nhìn của ban biên tập.